Miłorząb dwuklapowy, m. dwudzielny, m. chiński (Ginkgo biloba L.) - gatunek drzewa należącego do rodziny miłorzębowatych. Jest to to jedyny żyjący gatunek reprezentujący wymarłą klasę miłorzębowych - relikt i endemit. Pochodzi z Chin. Miłorząb dwuklapowy podobny jest do kopalnego gatunku - Ginkgo adiantoides.

Charakterystyka

Drzewo dwupienne, rozdzielnopłciowe. Miłorząb jest jedynym z nielicznych przedstawicieli roślin nagozalążkowych (pozostałe to sagowce i gniotowe), które mają spłaszczone, opadające na zimę liście (nie przekształcone w szpilki). Miłorząb jest bardzo odporny na mróz. Jest rośliną światłolubną, nie znosi stanowisk ocienionych, na których zamiera. System korzeniowy palowy i głęboki.

Pokrój

Dorasta w swojej ojczyźnie do wysokości 30-40 metrów. Korona młodych okazów wąskocylindryczna, u starszych wąskostożkowa. Okazy męskie od żeńskich można odróżnić po pokroju: drzewa męskie - mają pokrój zbliżony do nagozalążkowych, wyraźnie widać strzałę - pokrój strzelisty, a drzewa żeńskie - pokrój zbliżony do okrytozalążkowych.

Pień

Osiąga 4,5 metra w pierśnicy. Prosty, "strzałowaty". Kora bruzdowana, szara, u starszych egzemplarzy głęboko spękana. Gałęzie osadzone na pniu prostopadle. Gałązki zróżnicowane na żółtawopopielate długopędy i gęsto ustawione na nich krótkopędy, o charakterystycznych wałeczkach, będących pozostałościami po opadłych łuskach i liściach (do ok. 4 cm długości). Długopędy roczne często grubsze na końcu niż u nasady. Okazy żeńskie i męskie można odróżnić po pędach: żeński pęd ma pąki małe i na wierzchołku zaostrzone a męski duże i zaokrąglone.

Na pniu występują czi-czi (ang. hi-hi) - wyrośla które wyrastają albo z pnia lub z konaru, zdarza się też że wyrastają z korzeni, mają budowę anatomiczną pędu ale są nieulistnione. Po zetknięciu się z glebą zakorzeniają się. Pod wpływem np.: ruchów tektonicznych odrywają się od drzewa i wrastają z nich nowe drzewa.

Liście

Skrętoległe na długopędach, blaszka liściowa klapowana, na krótkopędach ułożone okółkowo po 5-8, a blaszka liściowa jest wachlarzowata. Kształt szerokowachlarzowaty, blaszka skórzasta, twarda, zielona, aparaty szparkowe jak u okrytozalążkowych na spodniej stronie liści, o unerwieniu widlastym, rozgałęziającym się dychotomicznie, jesienią przebarwiają się na kolor jaskrawożółty (już w drugiej dekadzie września przebarwia się; liście utrzymują się na drzewie aż do ujemnych temperatur a potem bardzo długo utrzymują się żółte na powierzchni gleby).

Kwiaty

Roślina dwupienna, choć wszczepia się gałązki żeńskie w korony drzew męskich. Kwiaty niewidoczne. Kwiaty męskie - na krótkopędach w postaci zwisających bazi 2-3 cm długości, bardzo mocno pylą, a pyłek przenoszony jest na odległość do 1,5 km. Kwiaty żeńskie - dwa nagie zalążki na długiej szypułce, umieszczone na krótkopędzie, liczba kwiatów przeważnie parzysta; nie zawsze oba zalążki rozwijają się. Kwitnie po 40 latach uprawy z nasion. Zapłodnienie trwa do około 5 miesięcy (to zależy od temperatury i wilgotności).

Nasiona

Zazwyczaj rozwija się tylko jeden zalążek kwiatu żeńskiego. Nasiona są żółte, na długiej szypule, otoczone mięsistą osnówką. Przypominają śliwkę o średnicy około 2,5-3 cm (Uwaga: nie należy ich mylić z owocami - nagonasienne nie wytwarzają owoców). W Polsce nie co roku nasiono jest fizjologicznie dojrzałe. Krajowe nasiona mają bardzo małą zdolność kiełkowania rzędu 20-30%. Prażone nasiona są jadalne.Osnówki maja nieprzyjemny zapach zjełczałego masła.

Występowanie

Gatunek endemiczny i reliktowy występujący na stanowiskach naturalnych wyłącznie w południowo-wschodniej części Chin. Stanowisko naturalne zajmuje obszar 1018 ha, znajduje się tam 167 drzew o pierśnicy powyżej 123 cm, są to 20 m drzewa o wieku powyżej 1000 lat, kilka drzew w wieku do 3400 lat i wysokości 40 m. Stamtąd w XI wieku został rozpowszechniony w innych prowincjach Chin i Japonii, najpierw jako drzewo owocowe (jadalny zarodek - "pestka"), głównie przez buddyjskich mnichów, a następnie jako drzewo ozdobne w innych rejonach świata. Roślina długowieczna, dożywająca nawet 4000 lat.

Do Europy miłorząb został sprowadzony w pierwszej połowie XVIII wieku z Japonii do Holandii do ogrodu botanicznego w Utrechcie (najstarszy okaz w Europie). Do Polski pierwszy okaz sprowadzono w 1723-28 do ogrodu przypałacowego w Łańcucie i tam też znajduje się najstarszy miłorząb w Polsce - klon męski, w 2002 obwód pnia na wysokości 130 cm: 450 cm i 337 cm. Inne okazy w Polsce pojawiały się kolejno: w 1808 - w Krakowie w ogrodzie botanicznym, 1824 - w ogrodzie botanicznym w Warszawie, 1827 - w arboretum w Kórniku w PAN.